معاويه به اوج خودش رسيد ، يعنى اسلامى كه در آن سفيد و سياهى نيست ، عرب و عجمى نيست ، غنى و فقيرى نيست و بالا و [ پايينى ] نيست ، او آمد يك اسلام طبقاتى ساخت كه ديگر نظيرش در دنيا نباشد . واقعاً اگر مبارزهء على عليه السلام و حسين ابن على عليه السلام و ائمهء اطهار عليهم السلام نبود اينها اسلامى ساخته بودند كه هيچ كفرى با آن برابرى نمىكرد . اقدامات معاويه براى اسلام‌زدايى اولين كارش اين بود كه تعصب عربيت و تعصب قوميت و مليت عربى را كه اسلام ميرانده بود از نو زنده كرد . به مردم مىگفت تا مىتوانيد به بچه‌هايتان شعر بياموزيد ، شعر جاهلى كه ميراث فرهنگى عرب در جاهليت است ؛ مىخواست مردم را به خلق و خوى جاهليت برگرداند . كار تبعيضها به آنجا رسيد كه نوشت تا عربى وجود دارد غيرعرب ، هركه هست ، حق امامت جماعت ندارد و تا عربى هست غيرعرب حق ندارد در صف اول جماعت شركت كند ؛ و ساير تبعيضهايى كه مىكرد . همهء عواملى را كه در دنياى اسلام بود به نفع خودش و در واقع عليه حقيقت اسلام به كار برد . ابتدا كه عثمان كشته شد او در نهايت زيركى به عنوان حمايت از خليفهء مظلوم گريه مىكرد و اشك مىريخت ؛ مىگفت : ايها الناس ! اسلام از دست رفت ، خليفهء پيغمبر را در مسند خلافت كشتند . على عليه السلام در نامه‌اى به او نوشت : اولين مسئول قتل عثمان خود تو هستى . ( اولين كسى كه دست جنايت معاويه را حتى در قتل عثمان نشان داد على بود و امروز تاريخ اين نظر را تأييد مىكند . ) تو تا آن روزى كه از زندهء عثمان مىتوانستى بهره بكشى طرفدار زندهء عثمان بودى ، آن روزى كه احساس كردى از مردهء عثمان بهتر مىتوانى بهره‌كشى بكنى عثمان را رها كردى و حتى تحريك نمودى و كوشش كردى عثمان كشته بشود تا از مردهء او بتوانى بهره‌بردارى كنى . و همين كار را كرد . اين‌همه مردمى كه در صفّين جمع شده بودند اكثريت آن مردم قربةً الى اللَّه با على بن ابىطالب مىجنگيدند ، زير شعار « وَ مَنْ قُتِلَ مَظْلوماً فَقَدْ جَعَلْنا لِوَلِيِّهِ سُلْطاناً فَلا يُسْرِفْ فِى الْقَتْلِ انَّهُ كانَ مَنْصوراً » « 1 » . آيهء قرآن است : اگر كسى مظلوم كشته شد اولياى او حق دارند خون وى را مطالبه كنند ؛ و معاويه به

--> ( 1 ) . اسراء / 33 .